Davy Köşkü (Subay Orduevi)

Giriş

Bugün Fevzi Çakmak Caddesi'nde (eski adıyla Mahfel Caddesi) yer alan Davy Köşkü, kayıtlara göre 1890 yılında Bornova eşrafından, "Davy" olarak bilinen Amerikalı bir kişi tarafından inşa ettirilmiştir. Yapının bulunduğu ve tren istasyonunu kasaba merkezine bağlayan cadde, 20. yüzyıl başında köşkte bir süre yaşayan Macropodere ailesinin adıyla da anılmıştır.

Kimlik Tartışması

Köşke adını veren "Davy"nin kimliği araştırmacılar arasında hâlâ tam netlik kazanmamıştır. Bazı kaynaklar bu ismi, dönemin ABD İzmir Konsolosu ve kentte çok sayıda mülkü bulunan David Offley ile ilişkilendirir; ailenin Bornovalı Offley ailesiyle akrabalık bağı olduğu da bilinmektedir. Ancak bugüne kadar bu konuda kesin belgeye ulaşılamamıştır.

Kullanım ve Mülkiyet Geçişi

1890–1913: Bornova eşrafından bir Levanten ailenin konutu olarak kullanılmıştır.
1913–1917: Dönemin İzmir Valisi Rahmi Bey burada ikamet etmiştir.
1922 sonrası: Yapı orduya geçmiş, "Askeri Gazino / 57. Tümen Mahfeli" olarak kullanılmaya başlanmıştır; bu nedenle bulunduğu bölge Bornova'da "Mahfel" adıyla tanınmıştır.
11 Nisan 1934: Dönemin İzmir Valisi Kazım Dirik'in ağırladığı Mustafa Kemal Atatürk, köşkün önünde Bornovalılarla fotoğraf çektirmiştir.
1983 ve 1996: Yapı iki kez restorasyon geçirmiştir.
Günümüz: Subay Orduevi olarak hizmet vermektedir.

Mimari Özellikler

Geniş bahçeli arazisinin ortasına değil, iki sokağa cephe verecek şekilde konumlandırılan yapı, ağırbaşlı ve neoklasik cephe düzeniyle konuttan çok bir kamu binasını andırır. İki katlı cephede kat ayrımı yatay bir korniş ile, köşeler ise Dor başlıklı pilasterlerle vurgulanmıştır. Simetrik ana cephenin girişinde, antik tapınak girişlerini anımsatan sütunlu bir bölüm bulunur; girişin üzeri ikinci kattaki balkon olarak değerlendirilmiştir. İç mekânlarda alçı süslemeli tavanlar, akantus yapraklı döküm demir korkuluklu bir merdiven ve kuzeydeki odada 1964'te Kütahya çinileriyle yenilenen bir şömine dikkat çeker. Zemin ve üst kat, Türk evi geleneğindeki "karnıyarık plan" düzenini anımsatan, girişteki dağılım mekânının iki yanına simetrik salonların yerleştirildiği bir şemaya sahiptir.

Önemi

Davy Köşkü, Bornova'nın Levanten geçmişini Cumhuriyet tarihiyle buluşturan simgesel yapılardan biridir. Hem döneminin özgün Levanten mimarisini yansıtması hem de Atatürk'ün Bornova ziyaretine ev sahipliği yapmasıyla tarihsel bir değere sahiptir.